Hạ đường huyết thường xuất hiện đột ngột với các triệu chứng từ nhẹ đến nặng. Đây là một tình trạng cấp cứu y tế, có thể dẫn đến hôn mê, co giật. Nếu không xử trí kịp thời có thể để lại ảnh hưởng nghiêm trọng. Vậy hạ đường huyết là gì ? và cách xử trí như thế nào ? Cùng Chúng tôi tìm hiểu dưới bài sau :
Hạ đường huyết là gì ?
Hạ đường huyết( HĐH) là tình trạng nồng độ glucose trong máu hạ dưới 3,9 mmol/l. Có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng phổ biến nhất ở người bệnh đái tháo đường đang dùng thuốc hạ đường huyết như insulin hoặc thuốc kích thích tụy tiết insulin (nhóm sulfonylurea).
Nguyên nhân Hạ đường huyết:
- Quá liều Insulin: thường gặp ở người bệnh đái tháo đường tiêm Insulin liều cao
- Do Sulfonylurea: Các thuốc điều trị ĐTĐ thuộc nhóm Sulfonylurea gây ra , nhất là khi điều trị tích cực
- Giảm khẩu phần ăn hay lùi giờ ăn.
- Gắng sức.
- Rượu: làm mất hay lẫn lộn các triệu chứng cảnh báo hạ đường huyết. Một bệnh nhân say rượu đi ngủ đặc biệt nguy hiểm vì dễ xảy ra hạ đường huyết.
- Do thuốc: thuốc dùng quá liều do vô tình hay cố ý, hoặc do tác dụng độc với gan, hoặc do gây tình trạng suy dinh dưỡng
- Các yếu tố thuận lợi của hạ đường huyết: chế độ ăn kiêng quá khắt khe, cao tuổi, bệnh gan và bệnh thận. Nhóm bệnh nhân không hiểu biết hoặc không được hướng dẫn đầy đủ.
Các mức độ hạ đường huyết
Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ, HĐH được chia thành 3 mức độ:
Hạ đường huyết độ 1(HDH nhẹ, 3,0mmol/l ≤ Glucose ≤ 3,9mmol/l):
Đói cồn cào, run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh, chóng mặt, đau đầu, tê môi. Người bệnh vẫn tỉnh táo và có thể tự xử trí.
Hạ đường huyết độ 2 (HĐH nhận thức suy giảm, dưới < 3,0 mmol/L):
Lú lẫn, khó tập trung, nói lắp, nhìn mờ, mất thăng bằng, buồn ngủ, lúc này cần hỗ trợ từ người thân.
Hạ đường huyết độ 3 (HDH nghiêm trọng):
Co giật, hôn mê sâu, giảm phản xạ, dấu hiệu thần kinh khu trú. Đây là giai đoạn nguy hiểm, có thể xuất hiện mà không có dấu hiệu báo trước, đặc biệt ở bệnh nhân đái tháo đường lớn tuổi hoặc có bệnh lý kèm theo.
Triệu chứng ban đêm có thể biểu hiện qua ác mộng, đổ mồ hôi ướt đẫm, mệt mỏi khi thức dậy. Nếu nghi ngờ, hãy đo đường huyết mao mạch ngay tại nhà, đường huyết dưới 3,9 mmol/L (70mg/dL) cần xử trí ngay.
Triệu chứng của HĐH
1. Biểu hiện chung
- Bệnh nhân cảm thấy mệt đột ngột không giải thích được.
- Cảm giác chóng mặt, đau đầu, lo âu.
- Cảm giác tay chân nặng nề, yếu
- Da xanh tái
- Vã mồ hôi thường ở lòng bàn tay, trán, nách.
- Hồi hộp đánh trống ngực, lo âu, hốt hoảng, mất bình tĩnh
- Có hiện tượng tăng tiết nước bọt.
- Cảm giác ớn lạnh trong người chạy dọc sống lưng
- Run tay.
2. Dấu hiệu tim mạch
- Nhịp tim nhanh
- Có thể có nặng ngực, đau thắt ngực.
3. Dấu hiệu tiêu hóa
- Cảm giác đói cồn cào, cảm giác nóng rát vùng dạ dày. Có thể có cơn đau co thắt dạ dày, đau vùng thượng vị. Có thể có buồn nôn, nôn.
4. Dấu hiệu thần kinh
- Nặng có thể gây co giật toàn thân hoặc co giật kiểu động kinh khu trú. Dấu hiệu thần kinh khu trú: liệt 1⁄2 người, tổn thương thần kinh sọ, rối loạn cảm giác, vận động. Nhìn mờ, nhìn đôi, hoa mắt.
5. Dấu hiệu tâm thần
Có thể có biểu hiện kích động, rối loạn nhân cách, nói cười vô cớ, ảo giác.
6. Hôn mê hạ đường huyết
Thường là giai đoạn nặng của hạ đường huyết, có thể xuất hiện đột ngột, không có dấu hiệu báo trước nhưng ít gặp. Thường xuất hiện nối tiếp các triệu chứng có trước nhưng khiing được điều trị kịp thời.
Cách xử trí khi bị hạ đường huyết
Xử trí hạ đường huyết cấp cứu tại nhà
Với những tình huống HĐH đột ngột, bản thân bệnh nhân và người thân của bệnh nhân cần nhanh chóng xác định tình trạng HĐH và xử trí nhanh bằng cách: Ăn ngay một viên kẹo ngọt, một cái bánh hoặc hoa quả có sẵn. Nếu không đỡ cần tối thiểu 15g đường (3 miếng đường hoặc 3 thìa cafe đường pha trong 100ml nước). Tình trạng hạ đường huyết nặng cũng cần xử trí ban đầu như vậy rồi đưa bệnh nhân tới bệnh viện để xử trí cấp cứu nâng cao.
Xử trí hạ đường huyết trong bệnh viện
- Ngừng các thuốc HĐH hoặc insulin đang dùng
- Trường hợp HĐH nhẹ, bệnh nhân tỉnh táo: Hướng dẫn bệnh nhân ăn ngay một viên kẹo, hoặc miếng bánh ngọt, hoa quả có sẵn. Nếu không đỡ cần cho bệnh nhân uống một cốc nước ngọt, nước đường.
- Trường hợp HĐH nặng: Truyền glucose trong trường hợp HĐH nặng, ý thức không tỉnh táo, bệnh nhân không thể ăn, uống bằng đường miệng
- Tiêm tĩnh mạch 20 – 50ml glucose 30%, có thể nhắc lại nếu bệnh nhân chưa tỉnh
- Tiếp theo truyền đường Glucose 5% (hoặc Glucose 10%) để duy trì đường huyết > 5.6 mmol/l
- Glucagon 1mg (tiêm bắp hoặc tiêm dưới da): chỉ định cho bệnh nhân HHDH nặng, không có khả năng ăn bằng đường miệng hoặc những bệnh nhân không thể đặt đường truyền tĩnh mạch ngay khi cấp cứu
- Bệnh nhân tỉnh: Cho uống hoặc ăn thêm bữa, kiểm tra đường huyết 4 giờ/ lần để tránh đường huyết quá cao
Phòng ngừa hạ đường huyết
Phòng ngừa là cách tốt nhất để tránh tái phát, các biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả bao gồm:
– Ăn uống điều độ: Không bỏ bữa, chọn thức ăn có chỉ số đường huyết thấp (rau củ, ngũ cốc nguyên hạt), ăn đúng giờ sau tiêm insulin. Hạn chế rượu bia, đặc biệt khi bụng đói.
– Luyện tập đúng cách: Chọn bài tập phù hợp, tập đều đặn với nhóm bạn, kiểm tra đường huyết trước khi tập. Mang theo kẹo hoặc viên ngọt dự phòng, tránh tập lúc thuốc HĐH đạt đỉnh.
– Sử dụng thuốc an toàn: Không tự ý điều chỉnh liều insulin hoặc thuốc viên (như sulfonylurea). Bảo quản thuốc đúng cách, tiêm đúng kỹ thuật (vị trí, độ sâu). Theo dõi đường huyết mao mạch tại nhà thường xuyên. Mang theo nhận dạng: Người bệnh đái tháo đường nên mang thẻ thông báo tình trạng bệnh khi ra ngoài.
– Theo dõi định kỳ: Khám lại với bác sĩ nội tiết để điều chỉnh phác đồ, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có bệnh mạn tính kèm theo. Tránh kiểm soát đường huyết quá chặt chẽ nếu có nguy cơ cao.
