Vaccine phòng bệnh cho mọi người
Để giảm nguy cơ mắc các bệnh nguy hiểm, các bệnh lây nhiễm cao cho trẻ em và cộng đồng, Bộ y tế khuyến cáo trẻ em cần được tiêm phòng vaccine đầy đủ.Vậy vaccine có những loại nào và lịch tiêm chủng đầy đủ như thế nào. Cùng chúng tôi Nlk88 tìm hiểu thêm nhé !
Vaccine là gì?
Vaccine ( vắc-xin) là chế phẩm có tính kháng nguyên có nguồn gốc từ vi sinh vật gây bệnh hoặc vi sinh vật có cấu trúc kháng nguyên giống vi sinh vật gây bệnh. Chúc được bào chế để đảm bảo an toàn và giúp cơ thể tạo ra kháng thể chống lại bệnh.
Vacxin chính là cơ chế suy yếu của virus hay phiên bản gần giống như virus được gọi là kháng nguyên. Kháng nguyên sẽ kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra các kháng thể.Các kháng thể bảo vệ cơ thể khi tiếp xúc với mầm bệnh trong tương lai.
Phân loại vaccine
Trước đây vacxin được chia thành 3 loại: vacxin giải độc tố, vacxin chết, vacxin sống giảm độc lực. Ngày nay với sự tiến bộ của công nghệ sinh học chúng ta có thêm 2 loại: vacxin chiết tách và vacxin tái tổ hợp.
Vaccine giải độc tố
Được sản xuất bằng cách làm mất tính độc nhưng vẫn giữ được tính kháng nguyên. Khi hệ miễn dịch tiếp nhận vacxin giải độc tố, chúng học cách chống lại độc tố tự nhiên .Vií dụ: vaccine bạch hầu , uốn
Vacxin bất hoạt (chết)
Được sản xuất từ vi sinh vật gây bệnh đã chết. Các vacxin này an toàn và ổn định hơn vacxin sống, các vi sinh vật gây bệnh đã chết không thể đột biến trở lại. Các kháng nguyên chủ yếu kích thích đáp ứng miễn dịch.Ví dụ : vaccine thương hàn, tả, viêm não nhật bản…
Vacxin sống giảm độc lực
Được sản xuất từ vi sinh vật gây bệnh hoặc vi sinh vật giống với vi sinh vật gây bệnh đã được làm giảm độc lực không còn khả năng gây bệnh. Do vacxin sống, giảm độc lực gần giống như đáp ứng với nhiễm trùng tự nhiên nên chúng tạo ra đáp ứng miễn dịch và sinh kháng thể mạnh, thường gây ra miễn dịch lâu dài chỉ với 1 hoặc 2 liều.
Ví dụ: vacxin BCG sống, vacxin thương hàn, vacxin Sabin (phòng bại liệt), vacxin sởi
Vacxin tách chiết
Kháng nguyên được tách chiết từ vi sinh vật.
Ví dụ: kháng nguyên polysaccharid của cầu khuẩn màng não, polysaccharid của phế cầu…
Vacxin tái tổ hợp
Bằng công nghệ sinh học hiện đại, gen mã hóa cho kháng nguyên vi sinh vật cần có để làm vacxin được tách và tái tổ hợp vào E. coli hoặc một dòng tế bào thích hợp.
Ví dụ: vacxin tả, vacxin thương hàn…
Công dụng của vắc xin
Vacxin giúp nâng cao khả năng kháng bệnh của cơ thể. Khi chủng ngừa, hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện vacxin là vật lạ sẽ tiêu diệt và ghi nhớ chúng, từ đó tạo được trí nhớ miễn dịch. Về sau khi tác nhân bệnh thật xâm nhập vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ tấn công tác nhân gây bệnh nhanh chóng và hiệu quả để bảo vệ cơ thể chống lại bệnh đó.
Nhờ có vacxin hàng triệu trẻ em không bị chết do bệnh truyền nhiễm. Người được tiêm chủng không bị mắc bệnh hay di chứng do bệnh dịch gây ra.
Những lưu ý khi tiêm phòng vaccine
Đối tượng tiêm vaccine
Những người có nguy cơ cao nhiễm vi sinh vật gây bệnh mà chưa có miễn dịch. Trẻ em nên được tiêm chủng rộng rãi, đối với người lớn chỉ tiêm chủng cho những nhóm người có nguy cơ cao.
Đối tượng tuyệt đối không được tiêm chủng vacxin
- Những người đang bị sốt cao
- Có biểu hiện dị ứng
Liều lượng
Tùy thuộc vào từng loại vacxin và đường đưa vào cơ thể. Liều quá thấp sẽ không đủ khả năng để kích thích đáp ứng miễn dịch. Liều quá lớn sẽ dẫn đến tình trạng dung nạp đặc hiệu.
Đường tiêm
- Chủng: con đường cổ điển, hiện nay ít dùng.
- Tiêm: tùy thuộc vào từng loại vacxin có thể tiêm trong da, dưới da, tiêm bắp.
- Uống: kích thích miễn dịch tại đường ruột hơn tiêm.
Tác dụng không mong muốn
Một số vacxin có thể gây tác dụng phụ nhẹ, tạm thời như sốt, đau nhức, sưng tấy tại nơi tiêm. Nếu tiêm chủng không đảm bảo vô khuẩn có thể gây nhiễm trùng.
Co giật, shock phản vệ có gặp nhưng với tỷ lệ rất thấp.
Các loại vaccine và lịch tiêm chủng
1. Vắc – xin phòng bệnh Lao (BCG)
Tiêm 1 liều cho trẻ sơ sinh trong tháng đầu tiên.
2.Vắc – xin phòng bệnh Viêm gan B
- Trẻ được khuyến cáo tiêm viêm gan b ngay trong vòng 24 giờ sau sinh, sau đó vắc-xin phòng viêm gan B được khuyến cáo nhắc lại trong vắc-xin phối hợp (vắc-xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1) :
- Liều 2: 2 tháng tuổi .
- Liều 3: 3 tháng tuổi
- Liều 4: 4 tháng tuổi
- Tiêm nhắc lại liều 5 vào lúc 18 tháng (trong vắc-xin 6 trong 1).
- Đối với người lớn, trẻ lớn, vắc-xin phòng viêm gan B có thể tiêm theo phác đồ 3 liều: 0-1-6 (0 là liều đầu tiên, liều 2 cách liều đầu tiên 1 tháng và liều 3 cách liều 2 là 5 tháng) hoặc phác đồ 4 liều 0-1-2-12 (3 liều liên tiếp cách nhau 1 tháng và liều nhắc lại thứ 4 cách liều 3 là 12 tháng).
